Şiir zamanı yaz akşamlarından güzel şiir dolu günler,esenlikler diler... (12/09/2018 14:28)


Duyuru

Tülin Şen Altınlı güzel yürekli meleğimiz unutmadık unutturmayacağız  [Devamı]

GEÇMİŞTEN ESİNTİLER: NEŞE KARABÖCEK [Devamı]

Hoşgeldiniz

Özlü Sözler

    Kıyıyı gözden kaybetmeye cesaret etmedikçe insan, yeni okyanuslar keşfedemez!
    Andre Gide

Çevrimiçi Üyeler

Yakın zamanda sitemizde 10 üye çevrimiçi oldu.
Üyeleri görebilmek için, üye girişi yapmanız gerekmektedir.

Seyid Əbülqasim Nəbatinin gəraylıları

              


             Elnur Rəsuloğlu (Əliyev)

 

 Azərbaycan ədəbiyyatının XIX əsrdə yetirdiyi görkəmli nümayəndələrindən biri olan Seyid Əbülqasim Nəbati (1812-1873) istər əruz vəznində, istərsə də heca vəznində yaratdığı gözəl şeirləri ilə özündən sonra təkrarolunmaz irs qoyub getmişdir. Onun heca vəznində yazdığı şeirlərin əsas ideya xəttini məhəbbətin, gözəlliyin tərənnümü təşkil edir. Nəbati yaradıcılığında mühüm yer tutan şifahi xalq şeiri tərzində olan əsərlərində sevən gəncin daxili aləmini, hiss və duyğularını, sevinc və kədərini sənətkarlıqla açır. Onun şeirlərində lirik qəhrəman həyat eşqi, gözəllik vurğunudur. Gözəllik aludəçisi olan bu qəhrəman bir qədər romantik ruhda olmasına baxmayaraq, real dünyanı, həyat nemətlərini yüksək qiymətləndirir, xoşbəxtliyi həqiqi sevgidə görür. Şairin fikirlərindəki fəlsəfiliyin dərinliyinə fikir versək, görərik ki, burada real gözəlliyin, məhəbbətin, hissin tərənnümü ilə yanaşı, ilahi eşqin, ilahi varlığın, ilahi qüdrətin, ilahi gözəlliyin vəsfi də mövcuddur. Reallıqla romantik aləmi birlikdə verə bilmək qabiliyyəti Seyid Əbülqasim Nəbati sənətkarlığına, Nəbati yaradıcılığına məxsus xüsusiyyətdir ki, şair bundan böyük məharətlə yararlanmışdır. Şeirlərində fəlsəfi fikri kamil şəkildə, özünəməxsus çalarlarla, xüsusi boyalarla əks etdirən Seyid Əbülqasim Nəbati gözəlliyi tərənnüm etməklə bərabər, öz dərin fəlsəfi ideyalarını da bu vasitə ilə verməyə nail olmuşdur.

 Nəbatinin şeirlərini oxuduqca görürük ki, o, real gözəlliyin tərifini, tərənnümünü verməklə kifayətlənməmiş, gözəlliyin mədhi ilə yanaşı, şeirlərində dini motivlərə də yer ayırmışdır. Şairin şifahi xalq şeiri tərzində yaratdığı əsərləri içərisində gəraylıların xüsusi yeri vardır və onun bu janrda qələmə aldığı şeirləri rədifli, rədifsiz olmaqla iki yerə ayrılır.

 Seyid Əbülqasim Nəbatinin gəraylılarından “Maşaallah, qadir Allah Gör necə dilbər yaradıb!” misraları ilə başlayan “Yaradıb” rədifli şeirində biz həm real gözəlliyin, eşqin, məhəbbətin tərənnümünü, həm də ilahi gözəlliyin, ilahi eşqin vəsfini görürük. Bu çalarlar aydın hiss edilən və 15 bənddən, 13-cü bəndi üç misradan ibarət olan gəraylının ilk bəndlərində real gözəlin gözəlliyindən – qönçə ağzından, püstə ləbindən, incə belindən, bəstə boyundan, dəstə-dəstə telindən, hidu xalından, lalə üzündən, gündən göyçək camalından yüksək sənətkarlıqla bəhs edilsə də, sonrakı bəndlərdə ilahi qüdrətdən söz açılır. Şair haqlı olaraq göstərmək istəmişdir ki, əslində bu gözəlliyi xəlq edən Ulu Yaradandır. Bu sonsuz gözəlliyin timsalında biz bu gözəlliyi “bir əmrə müqərrər edən” varlığın kamilliyini görməliyik:

                                        

                                                       Hər kimi xaliqi-davər

                                                       Bir əmrə edib müqərrər,

                                                       Onu bir şuxi-gülpeykər,

                                                       Məni səməndər yaradıb.

 

 Bu parçadan da göründüyü kimi, gəraylıda şair, əsasən, real gözəlin surətini yaratmaqla, onun gözəlliyini tərənnüm etməklə bu gözəlliyi yaradan qadir Allahın qüdrətindən bəhs etmişdir. Şairin fikrincə, bu gözəlliyi görmək üçün gözü, duymaq üçün ruhu, bu qədər sənətkarlıqla mədh etmək üçün bu gözəlliyi tərənnüm edənə istedadı da qadir Allah bəxş edib.

 Nəbatinin gəraylılarından “İşim, peşəm od yandırmaq, Qərib atəşpərəst oldum!” misraları ilə başlayan, 5 bənddən ibarət “Oldum” rədifli şeirinin ilk üç bəndi şəkilcə gəraylı, yerdə qalan 4 və 5-ci bəndləri isə formasına görə qoşmadır:

 

                                                       İşim, peşəm od yandırmaq,

                                                       Qərib atəşpərəst oldum!

                                                       İçdim südü, çəkdim bəngi,

                                                       Əcaib şiri-məst oldum!

 

 

                                                       Qoy əldən cami-şərabi,

                                                       At getsin çəngü rübabı,

                                                       Tez ol, çək şişə kəbabı,

                                                       Mən ki, məsti-ələst oldum.

 

                                                       Keçdim tamami-aləmdən,

                                                       Süleyman ilə Xətamdən,

                                                       Guya deyildim Adəmdən,

                                                       Bir hübab idim, pəst oldum.

 

                                                   Mərhəba kəmana, şəstə, bir tirə,

                                                   Doqquz fələkləri tikdim bir-birə,

                                                   Rüstəmi-dəstanı etdim bir-birə,

                                                   Gör necə qəribə zəbərdəst oldum.

 

                                                   Şikar istər ikən, damə düşdüm mən,

                                                   Bir siyahməst olub camə düşdüm mən,

                                                   Nəbati, sübh ikən şamə düşdüm mən,

                                                   Bir əfi ilana paybəst oldum.

 

 Seyid Əbülqasim Nəbatinin gəraylıları içərisində dini- fəlsəfi ideyaların başlıca yer tutduğu şeirlərindən biri də “Aman, ağa, sənə qurban, Məni salma nəzərdən sən!” misraları ilə başlayan, 7 bənddən ibarət olan “Sən” rədifli gəraylısıdır. Bu gəraylıda da biz şairin yaradıcılığında gerçəklikdən, reallıqdan daha çox ilahi varlığın tərənnümünü görür, şairin təfəkküründə, dünyagörüşündə dini motivlərin, dini təsirlərin varlığını aydın hiss edirik.

 Nəbatinin rədifsiz gəraylılarına nümunə kimi, “Genə fələklər ünüşdü Qurban-qurban sədasından”, “Nə xoşlayıb xanım bilməm, Xərab Kürdəşdi, Kürdəşdi”, “Sənə qurban, gətir saqi, Bircə piyalə, piyalə”, “Abad olsun görüm, yarəb, Künci-meyxanə, meyxanə!” və “Genə gəldi bahar fəsli, Bülbül gəldi dadə, dadə” misraları ilə başlayan şeirləri misal göstərə bilərik.

 Seyid Əbülqasim Nəbatinin gəraylı janrında yazdığı şeirləri bu gün də təravətlidir, bədii cəhətdən kamil sənət inciləri kimi oxucuların zövqünü oxşamaq iqtidarındadır. Bu hə şeydən öncə şairin bədii qüdrəti ilə ana dilinə vurğunluğundan sadə, anlaşıqlı xalq deyimlərindən bacarıqla, ustalıqla istifadə etməsinin nəticəsidir.

Elnur Aliyev | 13/01/2018

1 Yorum | 280 okunma | 1 beğeni

Yorumlar

Yorum Yapabilmek için Üye Girişi Yapmalısınız

Ramazan Topoğlu 14/01/2018 01:32

Günün seçkisini  ŞİİR ZAMANI olarak gönülden kutlarız.

Radyo


Siz de Dinleyin:

Son Yorumlar

Yasemin Demir
Dostlara Teşekkür
Kadir babam tekrar büyük geçmiş olsun .sevgi p...
(Yasemin Demir tarafından)
Devamı
Kadir  Tozlu
Dostlara Teşekkür
Estafirullah orhan kardeş... ozan olmak kim biz k...
(Kadir Tozlu tarafından)
Devamı
Yasemin Demir
SENSİZLİĞİM
günün seçkisini ve değerli kalemini  ...
(Yasemin Demir tarafından)
Devamı
Yasemin Demir
ÇAKIL TANESİ
günün seçkisini ve değerli kalemini  ...
(Yasemin Demir tarafından)
Devamı
Serpil  Savaş
YALNIZ BENİ BAĞLAR
Zekai bey size ve şiir zamanı yönetimine çok t...
(Serpil Savaş tarafından)
Devamı
Serpil  Savaş
BULURSAN
Değerli Üstadım mesut bey size ve şiir zamanı...
(Serpil Savaş tarafından)
Devamı
Serpil  Savaş
ÇAKIL TANESİ
Orhan bey güzel yorumunuz için çok teşekkür e...
(Serpil Savaş tarafından)
Devamı
Orhan Tiryakioğlu
SON SATIR
Hece tadında bir şiir.  birkaç dizenin hed...
(Orhan Tiryakioğlu tarafından)
Devamı
Orhan Tiryakioğlu
Merhaba de Can Merhaba
Bu kadar ozansı, güfte değerinde bir şiir.&nbs...
(Orhan Tiryakioğlu tarafından)
Devamı
Orhan Tiryakioğlu
İnsan ve Kadın
Mesaja, ana fikre doğrudan varmaya çalışan bir...
(Orhan Tiryakioğlu tarafından)
Devamı
Orhan Tiryakioğlu
Döverler
Yalanı, yanlış ile ovarlar; doğruyu, dokuz kö...
(Orhan Tiryakioğlu tarafından)
Devamı
Orhan Tiryakioğlu
SONA DOĞRU
Devran: 2002. ancak zaman ötesi kalitesiyle, klas...
(Orhan Tiryakioğlu tarafından)
Devamı
Orhan Tiryakioğlu
ÇAKIL TANESİ
Sahilde bir çakıl taşı; yalnızlığın veya s...
(Orhan Tiryakioğlu tarafından)
Devamı
Orhan Tiryakioğlu
SENSİZLİĞİM
8 hecelik dizeleriyle, neredeyse yunus emre havas...
(Orhan Tiryakioğlu tarafından)
Devamı
Ali  ALTINLI
SENSİN İŞTE SEN
GÖren gÖnÜl gÖzÜnÜz varolsun......
(Ali ALTINLI tarafından)
Devamı
Orhan Tiryakioğlu
Dostlara Teşekkür
Ozan kokusu sarmış şiiri, koklamış yüreği, ...
(Orhan Tiryakioğlu tarafından)
Devamı
Orhan Tiryakioğlu
SENSİN İŞTE SEN
Müthiş bir kurgu, ahenk sepeti.  nicesine, ...
(Orhan Tiryakioğlu tarafından)
Devamı
Mahir Başpınar
GELİN-KAYNANA
Beğeni ve yorum için teşekkür ederim ahmet hoc...
(Mahir Başpınar tarafından)
Devamı
Mahir Başpınar
GELİN-KAYNANA
Günün seçkisine layık gören değerli seçki k...
(Mahir Başpınar tarafından)
Devamı
Zekai Budak
KERPİÇ EV
günün seçkisini ve şairesini Şİİr zamani...
(Zekai Budak tarafından)
Devamı

Linkler